İki Farklı Başlangıç Noktası
Girişimcilik kararları dışarıdan benzer görünüyor. Ama içten bakıldığında iki farklı motivasyon kümesi var.
Birincisi fırsata yönelik motivasyon: bir problemi çözme isteği, yaratma dürtüsü, özerklik ihtiyacı, anlam arayışı. "Bunu yapmam gerekiyor" hissi.
İkincisi kaçış yönelimli motivasyon: patrondan, kurumsal ortamdan, rutinden, hayal kırıklığından uzaklaşma isteği. "Buradan çıkmam gerekiyor" hissi.
Her ikisi de meşru. Ve çoğu zaman iç içe geçiyor. Ama ağırlık merkezi nerede — bu fark kritik.
Scott Shane'in Araştırması
Girişimcilik araştırmacısı Scott Shane, The Illusions of Entrepreneurship (2008) kitabında girişimcilerin büyük bölümünün gerçekçi olmayan beklentilerle yola çıktığını gösteriyor. Bu beklentiler motivasyonla doğrudan ilişkili: kaçış motivasyonuyla yola çıkanlar, "girişimcilik oradaki sorunlardan özgür olmak" diye hayal ederken yeni ve farklı sorunlarla karşılaşıyor. Bu sürpriz, zor dönemlerde demoralizasyon üretiyor.
Fırsata yönelik motivasyonla yola çıkanlar ise zorluğu öngörülmüş bir parça olarak konumlandırabiliyor. Aynı zorluk, farklı anlam.
Öz Belirleme Teorisi Burada Ne Söylüyor
Edward Deci ve Richard Ryan'ın öz belirleme teorisine göre (Self-Determination Theory, 2000) içsel motivasyon dışsal motivasyondan daha sürdürülebilir. Özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik ihtiyaçlarından beslenen motivasyon, dışsal baskı ya da kaçış dürtüsünden beslenen motivasyona göre zorlu dönemlerde daha dayanıklı.
Girişimcilik zor dönemler olmadan olmuyor. Başlangıç motivasyonunun kalitesi, bu dönemlerde devam edip etmemeyi belirleyen en güçlü faktörlerden biri.
"Beş Yıl Sonra Hâlâ Zor Gidiyorsa" Sorusu
Motivasyonu test eden bir soru var: "Bu iş beş yıl sonra hâlâ zorlanıyorsa, yine de devam eder miydim?"
Kaçış motivasyonuyla yola çıkanlar bu soruya genellikle zorlanıyor. Çünkü hayal ettikleri şey zorluğun sona ermesiydi; yeni bir zorluğun içinde olmak değil.
Pozitif motivasyonla yola çıkanlar ise genellikle bu soruya "evet" diyebiliyor. Çünkü motivasyon kaçıştan değil, yaratma ve anlam sürecinin kendisinden geliyor.
Bu ayrım girişimcilik kararından önce yapılacak en değerli sorgulamalardan biri.
"Girişimcilik bir kaçış değil; bir taahhüt. Bu farkı başta görmek, sonradan çok şeyi kolaylaştırır." > Scott Shane, The Illusions of Entrepreneurship, 2008'den uyarlanmış
Cevvela Bakışı
- Girişimcilik kararı fırsata yönelik ve kaçış yönelimli olmak üzere iki motivasyon kümesinden doğuyor; ağırlık merkezi nerede, bu kritik.
- Kaçış motivasyonu tek başına sürdürücü değil; zor dönemlerde "neden yapıyorum" sorusunun güçlü yanıtı gerekiyor (Shane, 2008).
- İçsel motivasyon — özerklik, yetkinlik, anlam — dışsal ya da kaçış motivasyonuna göre zorlu dönemlerde daha dayanıklı (Deci & Ryan, 2000).
- "Beş yıl sonra hâlâ zor gidiyorsa devam eder miydim?" sorusu motivasyonu test etmek için güvenilir bir araç.
- Koçluk bu süreçte başlamadan önce gerçek motivasyonu görünür kılmak ve sürdürülebilir bir zemin oluşturmak için kullanılabilir.