Şirket Aynada
Birçok kurucu şunu tanımlıyor: şirket iyi gittiğinde kendini iyi hissediyor, kötü gittiğinde adeta çöküyor. Bir müşteri kaybı kişisel ret gibi geliyor. Rakip bir başarı elde ettiğinde özgüven sarsılıyor. Yatırımcı "hayır" dediğinde sadece şirket değil, kişi reddedilmiş hissediyor.
Bu his anlaşılır. Girişimcilik büyük ölçüde kişisel vizyon, değer ve enerjiyle kuruluyor. Başlangıçta şirket gerçekten kurucunun uzantısı. Bu birleşim erken dönemde itici güç.
Ama ilerleyen dönemde kırılganlık kaynağına dönüşüyor.
Jennifer Petriglieri'nin Bulgusu
INSEAD'dan Jennifer Petriglieri, kurucuların kimlik dinamiklerini araştırdı (Talent on the Move, 2011). Bulgularından biri: kimliğini büyük ölçüde tek bir role — şirkete — yatıran kurucular hem daha yüksek tükenmişlik hem daha düşük karar kalitesi gösteriyor.
Neden? Çünkü kimliği tehdit altındayken beyin koruma moduna geçiyor. Koruma modundaki beyin öğrenme, risk alma ve yaratıcılık için değil, savunma için optimize ediliyor. Tam da girişimcinin en çok ihtiyaç duyduğu kapasiteler devre dışı kalıyor.
Her Düşüş Kimliği Sarsmak Zorunda Değil
Noam Wasserman'ın kurucu araştırması (The Founder's Dilemmas, 2012) şunu gösteriyor: en dirençli kurucular şirketin dalgalanmalarını kişisel değerlendirme aracı olarak kullanmıyor. Kötü bir çeyrek veri, kişisel başarısızlık değil.
Bu ayrım otomatik gelmiyor. Zihinsel olarak sürekli yeniden kurulması gerekiyor: "Bu çeyreğin kötü gitmesi benim hakkımda ne söylüyor?" sorusu bilinçli sorgulanmadığında, beyin otomatik olarak "her şey" yanıtını üretiyor.
Murray Bowen'ın farklılaşma kavramı burada da geçerli (Family Therapy in Clinical Practice, 1978): sağlıklı ayrışma şirketi önemsememek değil; şirketin durumunu öz değerden bağımsız tutabilmek.
Kimlik Kaynakları Çeşitlendirme
Pratik adım: iş dışında anlam ve kimlik kaynakları oluşturmak. Bu kaçış değil; sigorta.
Bir kurucu kim olduğunu sadece şirketi üzerinden tanımladığında, şirket her dalgalandığında kimlik sarsılıyor. Ebeveyn, öğrenci, atlet, sanatçı, topluluk üyesi, arkadaş — bu rollerin her biri kimlik için ayrı bir kök oluşturuyor. Bir kök sarsıldığında diğerleri tutuyor.
Brad Feld bu meseleyi Startup Life (2013) kitabında açıkça ele alıyor: şirketin dışında hayatı olan kurucular, şirketin içinde de daha iyi kararlar alıyor. Paradoksal ama araştırmalarla desteklenen bir ilişki.
"Şirketin başarısı senin değerin değil. Bunu gerçekten içselleştirmek, sürdürülebilir girişimciliğin temelidir." > Jennifer Petriglieri'nin çerçevesinden uyarlanmış
Cevvela Bakışı
- Kurucu-şirket kimlik birleşimi erken dönemde itici güç, ilerleyen dönemde kırılganlık kaynağı oluyor.
- Kimlik tehdit altında olduğunda beyin koruma moduna geçiyor; tam bu anda ihtiyaç duyulan karar ve yaratıcılık kapasitesi düşüyor (Petriglieri, 2011).
- Her düşüşü kişisel başarısızlık olarak okumak otomatik ama sorgulanabilir; bu sorgulama bilinçli yapılması gereken bir alışkanlık.
- Kimlik kaynaklarını çeşitlendirmek kaçış değil; hem dayanıklılık hem karar kalitesi için yatırım (Feld, 2013).
- Koçluk bu süreçte öz değer ile şirket performansını ayrıştırmak ve kimlik çeşitliliği oluşturmak için kullanılabilir.