Kariyer Neden Yeniden Bakılmak İstiyor
Yirmi beşte anlamlı olan otuz beşte anlamsızlaşabiliyor. Otuzlarda önemli olan kırklarda yerini başka şeylere bırakabiliyor. Bu değişim kaçınılmaz — ama fark edilmeden bırakıldığında kişi artık geçmişte anlamlı olan bir yolda yürümeye devam ediyor.
Daniel Levinson, yetişkin gelişimini uzun vadeli araştırmada inceledi ve her on yıllık dönemin kendine özgü psikolojik ihtiyaçlar, sorular ve öncelikler getirdiğini buldu (The Seasons of a Man's Life, 1978). Bu dönemler biyolojik değil psikolojik; ama güçlü ve öngörülebilir.
On yılda bir yapılan kariyer gözden geçirmesi bu doğal dönem geçişlerini fırsata dönüştürüyor.
Her On Yılın Kendine Özgü Sorusu
Yirmiler: Kim olmak istiyorum? Hangi becerileri, hangi kimlikleri deneyeceğim? Bu dönem deneme ve kimlik inşası dönemi. Kariyer değerlendirmesi bu aşamada yönler belirlemekten çok seçenekleri açık tutmak ve öğrenmeyi önceliklendirmekle ilgili.
Otuzlar: İnşa ettiğim şey gerçekten istediğim mi? İlk kariyer döneminin ivmesiyle devam edilirken bir ara durup "bu yol benim yolum mu?" diye sorma zamanı. Levinson bu dönemi "genç yetişkin yapısının sorgulanması" olarak tanımlıyor.
Kırklar: Hayatımın geri kalanını nasıl kullanmak istiyorum? Carl Jung'un ikinci yarı çerçevesi burada devreye giriyor. Dışsal başarı biriktirildi; şimdi bunun içsel anlamı sorgulanıyor. Bu dönem en güçlü kariyer yeniden yönelimlerinin yaşandığı zaman.
Elliler ve sonrası: Neyi miras bırakmak istiyorum? Erik Erikson'ın "üretkenlik" kavramı — bir sonraki nesle katkı, deneyim aktarımı, anlam bırakma — bu dönemde öne çıkıyor.
Edgar Schein'ın Kariyer Çapaları Değişiyor mu
Edgar Schein'ın kariyer çapaları araştırması (Career Anchors, 1990) insanların temel değer ve motivasyonlarının kariyer boyunca görece stabil kaldığını gösteriyor. Ama bu çapaların hayatın farklı dönemlerinde farklı biçimde ifade bulduğu da bir gerçek.
Yirmilerde "teknik uzmanlık" çapasıyla hareket eden biri, kırklarda aynı çapayı mentorluk ve bilgi aktarımı yoluyla yaşamak isteyebiliyor. Çapa aynı, ifade biçimi değişiyor. Bu değişimi fark etmek kariyer gözden geçirmesinin en değerli çıktılarından biri.
Pratik: Üç Boyutlu Gözden Geçirme
On yıllık kariyer değerlendirmesi üç boyutta yapılıyor:
Geçmişe bakış: Son on yılda ne kazanıldı? Hangi beceriler, ilişkiler, deneyimler inşa edildi? Hangi şeyler bırakıldı — gönüllü ya da değil? Pişmanlık duyulan kararlar var mı, varsa onlardan ne öğrenildi?
Mevcut durum: Bugün değerler, güçlü yanlar ve mevcut iş arasındaki hizalama nasıl? Enerji nereden geliyor, nereye gidiyor? Hangi unsurlar tatmin veriyor, hangiler tüketiyor?
Önümüzdeki on yıl: Hangi sorular öne çıkıyor? Hangi yönde enerji ve merak var? Bu dönemin sonunda geriye bakıldığında ne görülmek isteniyor?
Bu sorular cevaplar değil; yön veriyor. Tamamlanmış cevaplar beklemek bu süreci felç ediyor.
Gözden Geçirme Ne Zaman Yapılmalı
Kırk yaşında mı kırk iki yaşında mı yapıldığı önemli değil. On yıl sınırı sembolik, tetikleyici. Asıl önemli olan büyük kariyer kararları öncesinde, önemli yaşam geçişlerinde ya da "bir şeyler yanlış hissettiriyor ama ne olduğunu bilmiyorum" dönemlerinde bu değerlendirmeyi yapmak.
Yalnız yapılabilir. Ama çoğu zaman dışarıdan bir perspektifle — bir koç ya da güvenilir bir kişiyle — yapıldığında çok daha derin ve dürüst sonuçlar veriyor.
"Kariyer sabit değil; yaşayan bir şey. On yılda bir gözden geçirmek onunla gerçek bir ilişki kurmaktır." > Daniel Levinson, The Seasons of a Man's Life, 1978'den uyarlanmış
Cevvela Bakışı
- Her on yıllık dönem farklı psikolojik ihtiyaçlar getiriyor; bu değişim fark edilmeden devam edilirse uyumsuzluk birikir (Levinson, 1978).
- Kariyer çapaları görece stabil kalıyor ama ifade biçimleri dönemle birlikte değişiyor (Schein, 1990).
- Geçmişe bakış, mevcut durum analizi ve önümüzdeki on yılın niyeti: üç boyutlu gözden geçirme en temiz çerçeve.
- Cevaplar değil sorular önemli; bu değerlendirme yön veriyor, kesin yanıt üretmiyor.
- Koçluk bu süreçte on yıllık değerlendirmeyi yapılandırmak, örtük örüntüleri görünür kılmak ve önümüzdeki dönem için netlik oluşturmak için kullanılabilir.