Sessizlik Her Zaman Barış Değil
"Biz pek kavga etmeyiz" cümlesi zaman zaman bir övünçle söyleniyor. Ama John Gottman'ın otuz yılı aşkın ilişki araştırması bu cümleyi farklı biçimde okuyor.
Gottman, ilişkileri laboratuvar ortamında izledi, çiftlerin tartışma biçimlerini kaydetti, yıllarca takip etti. Bulgu: ilişki sağlığını belirleyen çatışmanın varlığı ya da yokluğu değil, çatışma sırasındaki iletişim kalitesi (The Seven Principles for Making Marriage Work, 1999). Çatışmadan kaçınan çiftlerde zaman içinde duygusal mesafe büyüdü. Ortak bir zemin kalmadı.
Kavga etmemek barışı değil, soğumayı işaret edebilir.
Dört Tehlikeli İşaret
Gottman dört iletişim örüntüsünü ilişki bitimine güçlü işaretler olarak tanımladı:
Eleştiri: "Bu konuyu es geçtin" yerine "Sen hep böylesin." Davranışa değil, kişiye yönelme.
Savunmacılık: Geri bildirimi reddetmek ya da karşılık olarak suçlamak. "Ben mi? Sen ne yaptın bir bak."
Hor görme: Görmezden gelme, alay, küçümseme. Gottman'a göre ilişki sağlığının en güçlü negatif göstergesi.
Taşlaşma: Çekilmek, duvarları örmek, sessizliğe gömülmek. Fiziksel olarak orada olmak ama duygusal olarak kayboluş.
Bu dördü içinde taşlaşma, çatışmadan kaçınmanın kronik biçimi. Ve araştırmalarda ilişki bitimine en yakın örüntü olarak çıkıyor.
Kaçınma Neden Bu Kadar Çekici
Çatışmadan kaçınmak mantıklı hissettiriyor. Çünkü kısa vadede işe yarıyor: gerilim düşüyor, rahatlama geliyor. Beyin bu döngüyü öğreniyor ve bir dahaki gerilimde aynı stratejiyi öneriyor.
Susan Johnson'ın duygusal odaklı terapi araştırmaları bu döngüyü şöyle açıklıyor (Hold Me Tight, 2008): bağlanma ihtiyacı karşılanmadığında bir taraf yakınlaşmaya çalışıyor, diğer taraf bunalarak çekiliyor. Çekilen tarafın çekilmesi, yakınlaşmaya çalışan tarafın kaygısını artırıyor. Kaygı arttıkça daha fazla baskı. Daha fazla baskı, daha fazla çekilme. Döngü kapanıyor.
Bu döngüyü kırmak çatışmayı "kazanmakla" değil; altta yatan ihtiyacı görünür kılmakla mümkün.
Sağlıklı Çatışma Nasıl Görünüyor
Çatışmanın olmadığı bir ilişki hedefi değil. Hedef, çatışmanın yıkıcı değil, bilgilendirici olması.
Johnson'ın EFT çerçevesinde sağlıklı çatışma şu özellikleri taşıyor: "sen hep böylesin" yerine "ben bunu hissediyorum" dili; şikayetin altındaki ihtiyacı dile getirebilmek; karşı tarafın geri çekilmesini kişisel saldırı yerine düzenleme ihtiyacı olarak okuyabilmek.
Bu beceriler doğal gelmiyor. Öğreniliyor.
"İlişkilerde tehlikeli olan çatışma değil; çatışmadan kaçınırken birbirinden de kaçınmak." > John Gottman, The Seven Principles for Making Marriage Work, 1999
Cevvela Bakışı
- Çatışmadan kaçınmak barışı korumak değil; zaman içinde duygusal mesafe ve soğuma üretiyor (Gottman, 1999).
- Taşlaşma, yani çekilme ve sessizliğe gömülme, araştırmalarda ilişki bitimine en yakın örüntü olarak çıkıyor.
- Kaçınma döngüsü kısa vadede rahatlatıcı, uzun vadede ilişkiyi boşaltan bir strateji.
- Sağlıklı çatışma çatışmanın yokluğu değil; ihtiyacın görünür kılındığı, kişiselleşmeyen bir tartışma biçimi (Johnson, 2008).
- Koçluk bu süreçte çatışma döngüsündeki kişinin rolünü görmek ve yeni iletişim alanları açmak için kullanılabilir.