Bu His Seni Tarif Etmiyor
"Yanlış bölümdeyim" cümlesini kurarken çoğu insan iki şeyi aynı anda hissediyor: rahatlama ve panik. Rahatlama, sonunda bir şeyi adlandırdığı için. Panik, bunun ne anlama geldiğini bilmediği için.
Ama bu his bir gerçek tespiti değil; bir soru. "Burada olmak ne hissettiriyor?" sorusu daha net bir başlangıç noktası.
Carol Dweck'in büyüme zihniyeti araştırmaları (Mindset, 2006) şunu gösteriyor: bir durumu sabit ve değiştirilemez olarak çerçevelemek, seçenekleri görme kapasitesini daraltıyor. "Yanlış bölümdeyim, ne yapabilirim?" sorusu, "yanlış bölümdeyim, mahvoldum" cümlesinden çok farklı bir zihin konumu.
Önce Ayrıştırılması Gereken Şeyler Var
Bu his bazen birkaç şeyin karışımından geliyor:
Gerçek bir ilgi uyumsuzluğu olabilir. Bölümün konuları seni hiç çekmiyor, mezunların işleri sıktırıyor, alan dışından insanlarla konuşmak çok daha canlı hissettiriyor.
Ama geçici bir motivasyon düşüklüğü de olabilir. Zor bir dönem, zorba bir hoca, başarısız bir sınav veya kişisel bir kriz. Bunlar geçici koşullar; bölümün sana uyup uymamasıyla ilgisi olmayabilir.
İkisini birbirinden ayırt etmek, karar vermeden önce gelen adım.
Pratik Seçenekler Var, Ama Önce Ne İstediğini Bilmek Gerekiyor
Türkiye'de birkaç yasal yol var:
Yatay geçiş: aynı veya yakın puanla başka üniversite veya bölüme geçiş. Belirli dönemler, başarı şartları ve kontenjanlar var.
Çift anadal: ikinci bir bölümü paralel okumak. İlgi alanlarını test etmek için düşük riskli bir yol.
Dikey geçiş: önlisanstan lisansa veya lisanstan yükseköğretime geçiş. Farklı bir yol açmak için kullanılabilir.
Bölüm içinde seçmeli yoğunlaşma: bazı üniversitelerde bölümü değiştirmeden ağırlık noktasını kaydırmak mümkün.
Bırakmak ve yeniden sınava girmek de bir seçenek. Ama bu yolun sosyal ve ekonomik maliyetleri net biçimde hesaplanmalı.
Seçenekler bunlar. Hangisinin senin için doğru olduğunu bilmek için önce neyi istediğini bilmen gerekiyor.
"Katlanıp Bitiririm" Kararı Ne Zaman Çalışır?
Bazı durumlarda bölümü tamamlamak mantıklı. Özellikle eğer:
- Mezuniyete az dönem kaldıysa ve kariyer hedefin bölümle doğrudan bağlantılı değilse.
- İlgini başka yollarla (yan projeler, gönüllülük, sertifikalar) besleyebiliyorsan.
- Bırakmanın maliyeti kalmaktan daha ağırsa.
Ama "bitiririm çünkü yarı yoldayım" gerekçesi kendi başına yeterli değil. Sunk cost fallacy olarak bilinen bu bilişsel yanlılığı Daniel Kahneman Thinking, Fast and Slow (2011) kitabında ayrıntılı ele alıyor: geçmişte harcanan şey, bugünkü kararı belirlememeli.
"Yanılmak başarısızlık değildir. Yanlışta ısrar etmek, keşfetmeyi bırakmaktır." > Viktor Frankl'ın çerçevesinden uyarlanmış
Cevvela Bakışı
- "Yanlış bölümdeyim" hissi bir son değil; bir soru. Önce geçici mi yoksa kalıcı mı olduğunu ayırt etmek gerekiyor.
- Türkiye'de yatay geçiş, çift anadal ve dikey geçiş yasal ve pratik seçenekler; değerlendirilmeden kapatılmamalı.
- Bölümü bitirmek bir seçenek ama "zaten yarı yoldayım" gerekçesi tek başına yeterli değil (Kahneman, 2011).
- Bu kararı "katlanıp bitiririm" ya da "her şeyi bırakıyorum" çerçevesinde almak, aradaki seçenekleri görünmez kılıyor.
- Netleşmek için koçluk, karar vermekten farklı bir süreç; önce neyi istediğini anlamak.