Tembelllik Anlatısı Neden Yanıltıcı
Akademik motivasyon düştüğünde ilk açıklama hazır olarak geliyor: tembelllik. Ama bu açıklama hem psikolojik araştırmalarla çelişiyor hem de sorunu çözmeyi engelliyor.
Edward Deci ve Richard Ryan, onlarca yıllık araştırmayı öz-belirleme teorisinde (Self-Determination Theory, 1985, 2000) topladı. Bulgular net: motivasyon bir kişilik özelliği değil, psikolojik ihtiyaçların karşılanma durumuna verilen tepki. İhtiyaçlar karşılanırsa motivasyon canlanıyor, karşılanmazsa söndürülemez biçimde düşüyor.
Üç İhtiyaç, Birinin Yokluğu Yeter
Deci ve Ryan'a göre içsel motivasyonu besleyen üç temel ihtiyaç var:
Özerklik: Kendi seçimlerinin faili olmak. "Bu dersi ben seçtim, bu yöntemi ben deniyorum" hissi. Üniversitede zorunlu ders yoğunluğu, katı müfredat ve not baskısı bu hissi sistematik biçimde zedeliyor.
Yetkinlik: Çabanın karşılık bulduğunu görmek. Ne kadar çalışırsan çalış ilerleme hissetmemek, motivasyonu hızla bitiriyor.
İlişkisellik: Ait olmak, önemsenmek. Kampüste yabancı hissetmek, hiçbir hocayla gerçek temas kuramamak, arkadaş çevresinden kopuk olmak bu ihtiyacı karşılamıyor.
Üçünden biri uzun süre eksik kalırsa içsel motivasyon dışsal baskıyla (sınav korkusu, ailevi beklenti) ayakta tutulmaya çalışılıyor. Bu geçici bir çözüm. Ve çoğu zaman tükenmişlikle bitiyor.
Akademik Tükenmişlik Farklı Bir Şey
Christina Maslach'ın tükenmişlik çerçevesi (Burnout: The Cost of Caring, 1982) akademik bağlamda da geçerli. Üç boyut var: duygusal tükenme, duyarsızlaşma, kişisel başarı hissinin yok olması.
Öğrencilerde bu genellikle şöyle görünüyor: derslere gitmek ama orada olmamak, notları okumak ama hiçbirini içselleştirememek, sınavı geçmek ama neden geçtiğini bilmemek. Bunlar tembelllik değil, bir regülasyon bozukluğunun belirtileri.
"Anlamsız Geliyor" Cümlesi Aslında Bir İşaret
Viktor Frankl, anlam arayışını temel insan güdüsü olarak tanımlar (Man's Search for Meaning, 1946). "Bu bölümü neden okuyorum?" sorusu yanıtsız kaldığında beyin tehdit algılıyor. Enerjiyi kesiyor. Bu biyolojik bir tepki.
Motivasyon kaybının büyük bölümü bu sorunun bir yerlerde cevaplanmamış olmasından geliyor. "Anlamsız geliyor" cümlesi, motivasyon sorunu değil, anlam sorusunun henüz yanıtlanmamış olduğunun işareti.
"Motivasyon, verilen değil kazanılan bir şey değildir; içinden geçtiğin koşulların bir çıktısıdır." > Edward Deci, Why We Do What We Do, 1995
Cevvela Bakışı
- Akademik motivasyon kaybı tembelllik değil; genellikle özerklik, yetkinlik veya ilişkisellik ihtiyaçlarından birinin uzun süredir karşılanmadığını gösteriyor (Deci ve Ryan, 2000).
- Dışsal baskıyla (sınav korkusu, aile) içsel motivasyonun yerini tutmaya çalışmak, kısa vadede işe yarıyor gibi görünse de uzun vadede tükenmişliğe götürüyor.
- "Anlamsız geliyor" cümlesi bir şikayetten çok bir soru: anlam henüz kurulmamış.
- Motivasyon sorununa çözüm çoğu zaman daha fazla çalışmak değil; hangi ihtiyacın açık olduğunu görmekle başlıyor.
- Koçluk bu bağlamda anlam sorusunu yeniden açmak ve somut küçük adımlarla özerklik hissini canlandırmak için kullanılabilir.