Sessiz Bir Erozyon
Kimlik kaybı genellikle tek bir dramatik olayla gelmiyor. Küçük vazgeçişlerin birikmesiyle geliyor. Önce "bu sefer onun istediği olsun" deniyor. Sonra kendi görüşün dile getirilmiyor çünkü tartışmaya değmez. Sonra ne istediğin sorusu sorulmaz hale geliyor çünkü yanıtı bilinmiyor.
Bu birikim sessizdir. Ve fark edildiğinde çoğu zaman zaten çok ileri gitmiş oluyor.
Donald Winnicott, "sahte benlik" ve "özgün benlik" ayrımını çocukluk gelişimi bağlamında ortaya attı (The Maturational Processes and the Facilitating Environment, 1965). Özgün benlik gerçek ihtiyaç, duygu ve tepkilerden oluşuyor. Sahte benlik ise çevrenin beklentilerine uyum sağlamak için geliştirilen adaptasyon katmanı.
Sahte benlik patoloji değil; herkesin bir ölçüde geliştirdiği sosyal araç. Sorun, bu katmanın o kadar kalınlaşması ki altında özgün benliğin sesi duyulamaz hale gelmesi.
Rol Kimliği ve Benlik Kimliği
Sosyal psikolog Henri Tajfel, kimliğin iki katmandan oluştuğunu tanımladı: bireysel kimlik ve sosyal kimlik (Social Identity and Intergroup Relations, 1982). Bireysel kimlik kişinin kendine özgü özellik, değer ve isteklerinden oluşur. Sosyal kimlik ise rol ve grup üyeliklerinden.
Başkası için yaşama sürecinde sosyal kimlik bireysel kimliğin üzerine taşıyor. Kişi artık öncelikle "annenin annesi", "şirketin güvenilir ismi", "evin dengeleri tutan kişisi" oluyor. Bunlar gerçek ve değerli roller. Ama rollerin arkasında kimin olduğu sorusu yanıtsız kalıyorsa, bir şey eriyor.
İşaretler
Kimlik erozyonunun birkaç somut işareti var:
"Ne istiyorum?" sorusuna içten bir yanıt gelmemesi. Düşünülüyor ama içeriden bir ses yok.
Görüş ve tercihlerin başkalarının tepkisine göre şekillenmesi. "O ne düşünür?" sorusu kendi görüşten önce geliyor.
Eski ilgi alanlarının ne zaman bırakıldığının hatırlanmaması. Bir şeyler vardı; artık yok. Ama tam olarak ne zaman kaybolduğu belirsiz.
Yalnız kaldığında rahatsızlık. Başkalarına odaklanmak bir araç haline geldiğinde yalnızlık tehlikeli hissedebiliyor.
Geri Dönüş Nasıl Başlar
"Gerçek benliğimi bulacağım" çerçevesi paradoks içeriyor: aranan şeyin sabit bir yerde hazır beklemesi gerekiyor. Oysa kimlik statik değil; inşa ediliyor.
Murray Bowen'ın farklılaşma kavramı burada kullanışlı (Family Therapy in Clinical Practice, 1978): amaç mükemmel bir özgün benliğe ulaşmak değil; kendi sesini, başkalarının sesinden ayırt edebilme kapasitesini geliştirmek.
Bu küçük adımlarla başlıyor. Bir tercihi kendi görüşle yapmak. Bir rahatsızlığı dile getirmek. Uzun süre ertelenen bir şeye zaman açmak. Bunlar kimliği yeniden inşa etmiyor — ama sinyali veriyor ki içeride hâlâ bir ses var.
"Özgün benlik kaybolmaz; bastırılır. Ve bastırılan her zaman bir çıkış yolu arıyor." > Donald Winnicott, The Maturational Processes and the Facilitating Environment, 1965
Cevvela Bakışı
- Kimlik kaybı dramatik değil; küçük vazgeçişlerin sessiz birikimi (Winnicott, 1965).
- Rol kimliği bireysel kimliğin üzerine taştığında özgün ses duyulamaz hale geliyor (Tajfel, 1982).
- "Gerçek ben" aramak yerine kendi sesini başkalarının sesinden ayırt etmek daha işlevli bir çerçeve (Bowen, 1978).
- Geri dönüş büyük bir dönüşüm değil; küçük özgün tepkileri fark etmek ve onlara alan açmakla başlıyor.
- Koçluk bu süreçte sahte benlik katmanını görmek ve özgün sesi yeniden tanımak için kullanılabilir.