Yazıya öyle bir başlık koydum ki, daha yazıya başlamadan ağırlığı altında ezildiğimi hissettim. İçimden bir sesin şöyle dedi; “İnsanın Anlam Arayışı, bak sen, pek de iddialısın hadi bakalım hayırlısı.”
Başta kendim olmak üzere etrafımdaki insanlara veya benden danışmanlık almaya gelen dostlara baktığım zaman, aslında hepimizin derin bir anlam arayışı içerisinde olduğumuzu fark ederim.
Çoğu zaman bunu aradığımızın farkında bile olmayız. Mesela direkt olarak “hayatında bir anlam ve amacın var mı?” diye sorduğumda bazen net bir cevap alamam. Ama kurcalamaya başladıkça aslında hepimizin, biz fark etmesek de, hayatımızdaki bir şeyleri anlamlandırabilme peşinde olduğumuzu görmüşümdür.
Bazılarımız bu arayışı diğerlerinden çok daha aktif bir şekilde yapar. Bu kişiler, diğerlerinden bazı bakımlardan ayrışırlar. Ya başlarına sarsıcı bir olay gelmiştir, ya da sürekli kendilerini içinde buldukları bir kısır döngüden kurtarmak istemektedirler. Bu benim başıma neden geldi? Ben bununla şimdi ne yapacağım? Veya “ne yaparsam yapayım işler hep aynı şekilde sonuçlanıyor, hayatıma hep aynı tür insanları/olayları çekiyorum” diyerek bu olan bitene bir anlam vermek isterler. İşte bu istek bizi harekete geçirir.
Geçen yıllar içinde gördüm ki insan ruhu bir şeyi anlamlandırıp, o anlam üzerinden fark ettiği şeyi hayatında konumlandırmadıkça huzur bulmuyor. Bununla beraber, o anlamı bulabilenler her türlü acıya ve sıkıntıya dayanabilme gücü kazanıyorlar.
Gerçekten de toplama kampları gibi korkunç tecrübelerden sağ çıkabilenlerin hayat hikayelerinde, hep bir anlam arama ve bulma vardır. “Neden ben?” sorusundan “Sırada ne var?” haline geçebilenler, aynı zamanda bu anlamı da bulabilenlerdir. Bunu başarabilenlerde, o buldukları anlamla ortaya çıkan umudun, onları hayatta tuttuğunu görürüz. Victor Frankl, “İnsanı insan yapan, acıya dayanma yeteneğidir. Çünkü insan, acısına bir anlam yükleyebildiği sürece, onunla başa çıkabilir.” derken biraz da bunu kastetmiştir.
Biz, neden yaşadığımızı bilirsek, nasılları daha kolay buluruz.
Acı ve anlam ilişkisi sadece bununla da sınırlı değildir. Gibran’ın dediği gibi “Acı, anlayışınızın kabuğunu kıran bir çatlaktır. Bu yüzden ona sevgiyle bakın.” Kabul ediyorum demesi kolay, yapması zor. Ancak, değişip dönüşebilen insanlarda bu ilk hareketi hep o acılar vermiş, daha kapsayıcı, kucaklayıcı ve kabul edici bir bakış açısına kavuşmaları da bu acıya bir anlam verebilme çabaları sayesinde olmuştur. Çünkü insan yalnızca acıyla büyür.
Çünkü başımıza gelen bir trajedi de olsa, ona bir anlam yükleyebilmek, tıpkı bir hayaleti görünür hale getirmek gibidir. Görebildiğimiz şeyi daha iyi idrak ederiz. Onunla nasıl başa çıkabileceğimizi, hayaleti nasıl alt edebileceğimizi daha kolay kestirebiliriz. Soyut olan, somutlaşmıştır artık. Bunun farkında olmak ve başa gelen talihsizliği kabul etmek, sırtımızdaki yükleri hafifletir.
O yüzden bu konularla, rahatsız edici de olsa, ilgilenmeye başladığımız noktada, aynı zamanda bundan sonraki yeni hayatımızı da inşa etmeye başlarız. Çünkü Kierkegaard’ın dediği gibi yaşam, geriye dönüp anlaşılmalı ve ileriye doğru yaşanmalıdır.
Üstelik bu yeni inşa ettiğimiz hayat, öz benliğimize de daha yakın olacaktır. Zaten onu zorluklar karşısında bu kadar dayanıklı kılan da o özden aldığı nûrdur. Bu nûr içinde ilahi bir tarafı da barındırdığından, her türlü zorluk ve kötülüğe karşı da bağışıktır. Bu alemde var olan en güçlü şeydir desek mübalağa etmiş olmayız sanırım. Çünkü kaynağı bu varoluşun üstündedir.
Zaten özlemek kelimesi de buradan gelir. “Öz”lemek, özünde olanı hatırlamakla alakalıdır. İnsan sevdiğini özler, çünkü onu sevmesine sebep olan, onun özünden bir parça olmasıdır. Orada insan birliği hisseder. Özlemek, tekrar tam hissetmek için, özde eksikliğini hissettiğimiz o şeye tekrar kavuşmak isteği duymaktır. Özümüzde eksik olan şeyi tamamlamak için hep o eksik parçayı ararız. Bu şeyler uzaktaki bir dost, kalpten kalbe bir sohbet, bir sevgilinin sarılışı gibi, bizim için anlamı olan şeylerdir.
Tıpkı kırık bir vazoyu tekrar birleştirmek gibi, hayatımız boyunca o anlam verdiğimiz şeyleri toplaya toplaya da özümüzü tekrar inşa ederiz. Daha doğrusu öz oradadır ve eksiksizdir, ama hayatımız boyunca başımıza gelenler, travmalarımız o özü tuzla buz eder dünyanın dört bir yanına savurur. Daha sonra o vazoyu birleştirmek ve ortaya çıkacak güzelliği görmek için, parçalarını dört bir yanda arar dururuz.
Bu arayış, insanın anlam arayışıdır, nihayetinde bulduğumuz şey ise, kendimizdir.